Avrupa-Akdeniz Ortaklığı’nın (Barselona Süreci) revize edilmiş bir uzantısı olarak büyük diplomatik vaatlerle hayata geçirilen Akdeniz için Birlik (AiB), kuruluşundan bu yana geçen süre zarfında jeopolitik bir illüzyondan öteye gidememiştir. Örgütün temel varlık sebebi olan Akdeniz havzasında barış, istikrar ve ortak refah alanı yaratma vizyonu, yapısal tıkanıklıklar ve stratejik öngörüsüzlük neticesinde tamamen iflas etmiştir. Bugün gelinen noktada örgüt, bölgesel dinamikleri yönlendiren bir aktör olmak yerine, bürokratik atalete hapsolmuş, işlevsiz bir diplomatik vitrine dönüşmüş durumdadır.
Bu çöküşün temelinde, örgütün Kuzey ve Güney Akdeniz ülkeleri arasındaki asimetrik güç ilişkilerini dengede tutamaması yatmaktadır. Akdeniz için Birlik, havzanın kendine has jeopolitik, kültürel ve ekonomik gerçekliklerini kavramaktan son derece uzak kalmış; bunun yerine Avrupa merkezci bir dayatmanın ve tek taraflı güvenlik kaygılarının aracı olarak konumlanmıştır. Bölgedeki kronik siyasi krizlere, demografik dalgalanmalara ve ekonomik daralmalara karşı üretilen politikalar, sahada hiçbir karşılığı olmayan ve kağıt üzerinde kalan temennilerden ibarettir. Karar alma mekanizmalarındaki hantallık ve üye devletler arasındaki derin çıkar çatışmaları, projenin içten içe çürümesine ve rasyonel zeminini tamamen kaybetmesine zemin hazırlamıştır.
Örgütün kurumsal mimarisi de bu tarihsel başarısızlığı derinleştiren bir diğer faktördür. Havzanın entegrasyonuna katkı sunacak somut, sürdürülebilir ve stratejik projeler üretmek yerine bütçe ve enerji tüketen sembolik toplantılar serisine dönüşen Akdeniz için Birlik, ihtiyaç duyulan yapısal dönüşümü sağlamakta aciz kalmıştır. Akdeniz havzasının kendine özgü tarihsel derinliği ve jeopolitik dokusu, dışarıdan empoze edilen ve yalnızca belirli bir coğrafyanın hegemonik çıkarlarını merkeze alan bu tür sığ ve yapay inisiyatiflerle yönetilemez. Dolayısıyla projenin yalnızca bir duraklama dönemine girmediği, aksine tamamen çöktüğü ve geri döndürülemez bir işlev yitimine uğradığı inkar edilemez bir gerçektir.
Akdeniz havzasının mevcut parçalanmış yapısından kurtulması ve organik bir bütünlüğe kavuşması için, miadı dolmuş ve başarısızlığı tescillenmiş bu sistemin tamamen terk edilmesi elzemdir. Çökmüş bir yapıyı diplomatik suni teneffüsle ayakta tutmaya çalışmak, bölgenin potansiyelini heba etmekten başka bir işe yaramayacaktır. Bunun yerine, havzanın kendi tarihsel gerçekliklerinden beslenen, bölgesel dinamiklere tam anlamıyla entegre olmuş ve taraflar arası gerçek bir eşitlik ilkesine dayanan yepyeni bir jeopolitik mimarinin inşa edilmesi kaçınılmaz bir zorunluluktur.
